Hukuk Kimi Korur: İnsan Onurunu mu, Devlet Otoritesini mi?
14 Ekim 2026 tarihinde Suudi Arabistan’ın Mekke şehrinde bulunan bir camide ahlaka aykırı davranışta bulundukları gerekçesiyle biri kadın biri erkek iki Bangladeş vatandaşı idam edilmiştir. Suudi Arabistan makamları, iki kişinin bir camide gerçekleştirildiği iddia edilen eylem nedeniyle ta’zir kapsamında ölüm cezasına mahkûm edildiklerini açıkladı. Ancak Bangladeş makamları, yargılama ve infaz süreci hakkında önceden bilgilendirilmediklerini belirterek Suudi Arabistan’dan ayrıntılı bilgi ve mahkeme kararlarını talep etmiştir. İki devlet arasında diplomatik girişimlere neden olan bu olay, devlet otoritesi ile bireyin hakları arasındaki ilişkiyi yeniden gündeme getirdi.
İki devlet arasındaki güç dengesi, ekonomik eşitsizlik ve uluslararası ilişkilerdeki çıkarlar düşünüldüğünde, insan onurunun göz ardı edilip edilmediği önem kazanmaktadır. Bangladeş vatandaşı olan bu iki kişinin başka bir ülkede idam edilmesi ve kendi devletlerinin infazlarından önceden haberdar olmadıklarını açıklaması, vatandaşların haklarının devletler arasındaki ilişkiler karşısında ne ölçüde korunabildiğini düşündürmektedir. Bir devletin kendi hukuk düzenine dayanarak cezalandırma yetkisini kullanması, uyguladığı yaptırımın adil olup olmadığına ilişkin soruları ortadan kaldırır mı?
Hukuk, pozitivist bir perspektiften değerlendirildiğinde; bir hukuk kuralının geçerliliği ile ahlaki açıdan doğru olup olmadığı birbirinden ayrı değerlendirilebilir. Ancak devletin kamu yararını öncelediği gerekçesiyle geniş bir takdir yetkisine sahip olması, bu yetkinin sınırsız olduğu anlamına gelmez. Hukuk yalnızca devletin sahip olduğu yetkileri değil, bu yetkilerin sınırlarını da belirlemelidir. Aksi hâlde devletin kendi hukukuna dayanması, insan onurunun korunmasına ilişkin tartışmaların önüne geçebilir. Hükümetler toplum yararını ve kamu düzenini korumak amacıyla cezalandırma yetkilerini kullanırlar. Fakat devletin otoritesini korumak ile insan onurunu korumak birbirinden ayrı düşünülemez. Çünkü devlet de nihayetinde bir toplumdur ve toplumu oluşturanlar bireylerdir. Öyleyse bireyin haklarını ve onurunu göz ardı eden bir hukuk düzeni, aslında kimi korumaktadır?
Egemenlik kalkanının arkasına sığınılarak devlet otoritesinin sorgulanamaz hâle getirildiği durumlarda hukuk, insan onurunu koruyan bir sistem olmaktan uzaklaşıp gücü elinde bulunduranların düzenini sürdüren bir araca, hukukun araçsallaştırılmasına dönüşebilir. Devletin uluslararası alandaki itibarı ve çıkarları; bu itibar için yapılan anlaşmalar, vatandaşının haklarından daha önemli hâle geldiğinde hukukun amacı yeniden sorgulanmalıdır. Çünkü vatandaş, devletin imajını korumak uğruna gözden çıkarılabilecek bir unsur değildir. Devletin gücü, yalnızca kendi otoritesini sürdürmesiyle değil, vatandaşının haklarını ve onurunu ne ölçüde koruyabildiğiyle de anlam kazanır.
Egemenlik yetkileri çerçevesinde devletler yüzyıllardır anlaşmalar yapıyor, kanunlar hazırlıyor ve hukuki düzenlemeler oluşturuyor. Akıllara ise şu soru geliyor: Kâğıt üzerindeki mürekkep, yaşanan acıların da üstünü karalayabiliyor mu? Bir hakkın kanunlarda veya uluslararası belgelerde tanınması, onun gerçek hayatta korunması için yeterli midir?
Bu sorular hukuk ile adalet arasındaki ilişkinin hâlâ tartışılmasını gerektiğini gösteriyor. Hukuk yalnızca devletin toplumu düzenlemesini sağlayan bir mekanizma değil, aynı zamanda devletin gücünü sınırlandıran ve bireyin insan onurunu koruyan bir sistem olmalıdır.
Umuyoruz ki bir gün hukukun bireyin haklarını ve yararını öncelediği günleri de görebiliriz. Bu günler yalnızca gücü elinde bulunduranlar için değil, tüm dünya için; en çok da kendisini korumakta zorlanan insanlar için yaşanabilir olur.
İrem AYHAN




Yorumlar